Scacchis
Schaken en cultuur/Chess and culture
Over het boek
Over de schrijver
Reisgids voor Schaakliefhebbers

Chess Café Gent gesloten!
gepubliceerd op 20 september 2018

Het Chess Café Wokrestaurant in Gent, dat op bladzijde 103 in de Reisgids voor Schaakliefhebbers staat beschreven, heeft inmiddels zijn deuren gesloten. Alleen de vestiging in Leuven schijnt nog open te zijn. Met dank aan Henk Alberts voor de informatie.


Mooiste metrostation?
gepubliceerd op 23 augustus 2018

In het mooie metrostation Park Kultury in Moskou. Met dank aan Gordon Cadden!




Schaakmotieven in Bordeaux
gepubliceerd op 22 augustus 2018

Met dank aan Hugo Roman twee tips voor schaakreizigers in de buurt van Bordeaux. De eerste tip betreft een bijzondere schaaktafel in het stadhuis van Bordeaux, het Palais Rohan.
De tafel is circa twee meter lang en het schaakbord, onder glas, is van gewone afmetingen. Meer informatie over de schaaktafel is er vooralsnog niet.
De tweede tip betreft een van de vele IBIS-hotels die Bordeaux telt. In IBIS Centre Gare Saint Jean aan 19 Quai de Paludate zijn een of enkele ramen met schaakfiguren, vermoedelijk aangebracht met behulp van het collodiumprocedé.
Foto's van deze beide schaakmotieven zijn helaas nog niet beschikbaar.


Schaakstukken in het kasteel van Malbork
gepubliceerd op 21 augustus 2018

In het kasteel van Malbork (Polen) bevinden zich deze fraaie schaakstukken van barnsteen. Ze dateren uit de eerste helft van de 18e eeuw.
Andere schaakspellen van barnsteen en hun achtergrond staan beschreven in de Reisgids voor Schaakliefhebbers op bladzijde 120 en 148.
De mooie foto en tip werden aangeleverd door Chiel van Kampen en Heleen Gorter.




Naar de Efteling
gepubliceerd op 20 augustus 2018

Naar de Efteling? Ja, in een van de attracties van de Efteling staat een schaakspel. Het gaat om de attractie Symbolica en het schaakspel staat in het Observatorium. In een donker hoekje, naar het schijnt. Of u het schaakspel vanuit het karretje in de attractie kunt zien is twijfelachtig, maar als u onderstaande link aanklikt krijgt u gedetailleerde foto's van Symbolica te zien en op een van die foto's ziet u ook het schaakspel. Met dank weer aan Henk Alberts.
Link


Hameln revisited
gepubliceerd op 15 augustus 2018

 

Eerder kon u op deze pagina (2/2/2018) al de tip van Ab Visser lezen over het Selenus schaakspel dat zich bevindt in het stadsmuseum van Hameln (Duitsland).
Henk Alberts ging er kijken en vond inderdaad op de eerste verdieping dat schaakspel. Op de tweede verdieping vond hij er zelfs een tweede schaakspel (zie foto)!

Het is gemaakt in de Tweede Wereldoorlog door een Duitse krijgsgevangene in een Russisch kamp. De maker was van beroep timmerman en maakte dit schaakspel ten bewijze van zijn timmervaardigheid. Het leverde hem een plek in de werkplaats op, hetgeen hem naar zijn eigen stellige overtuiging het leven heeft gered.
Alleen de initiaal van zijn achternaam is bewaard gebleven: B. Heel even moest ik denken aan de hoofdpersoon dr. B. uit Zweigs Schachnovelle, maar die is nooit in Russische krijgsgevangenschap geweest ;)

Onderstaande foto is gemaakt door Henk Alberts.




Residenzschloss Ludwigsburg
gepubliceerd op 12 augustus 2018

In december 2006 was Henk Alberts in het Residenzschloss Ludwigsburg. Dat ligt vlak bij Stuttgart. Of ze er nu nog staan is natuurlijk de vraag, maar toen stonden er deze twee schaaktafels. Een daarvan is wel een uiterst merkwaardig exemplaar met maar liefst vier schaakborden. De foto's zijn door Henk gemaakt.

   


Piepklein schaakmotief
gepubliceerd op 3 augustus 2018

Nog even een piepklein schaakmotiefje in Straatsburg. In het Musée Historique staat op de benedenverdieping een poppenhuis uit circa 1680. In de kamer rechtsboven hebben de bewoners de beschikking over een schaakbord.




Schaaktoren in Straatsburg
gepubliceerd op 30 juli 2018

Deze fraaie 14e-eeuwse schaaktoren is te bewonderen in een heel fraai museum in Straatsburg: Musée de l'Oeuvre Notre-Dame (zaal 16, vitrine 7). In het trapportaal van het museum hangt er ook nog eens een grote poster van. Een tweede schaakattractie in dit museum is een schilderij van Sebastian Stosskopf met daarop een schaakbord afgebeeld. Helaas net in een ruimte die tijdens mijn bezoek gesloten was. Hopelijk heeft u meer geluk!




Schaken met whisky
gepubliceerd op 22 juli 2018

Speciaal voor de schakende whiskydrinker en de whiskydrinkende schaker. In The Scotch Whisky Experience in Edinburgh (Schotland) staat een schaakspel waarbij de schaakstukken gevuld zijn met whisky. Veilig achter glas om te voorkomen dat bezoekers een spelletje drinkschaak gaan spelen waarbij de geslagen stukken van de tegenstander mogen worden geledigd.

De officiële naam van het spel is The Beneagles Thistle and Rose Chess Set. De porseleinen stukken zijn gevuld met Beneagles 70 proof blended Scotch; de pionnen zijn niet gevuld. De zwarte stukken stellen Schotse historische figuren voor en de witte stukken Engelse historische figuren. Deze sets werden halverwege de jaren 70 geproduceerd. De tip kwam binnen via Nico Vd Plas van diens zoon Vincent.




Nog eens Tal
gepubliceerd op 16 juli 2018

Een tweede schaakmotief in Riga, Letland, en ook deze werd ingezonden door Hans Mudde. De Letten hebben in het Vermanes Park een monument geplaatst ter ere van de Tovenaar van Riga, Mikhail Tal. Het beeld werd in 2001 gemaakt door Olegs Skarainis. De foto in 2017 door Hans Mudde.




Op naar Leeuwarden
gepubliceerd op 8 juli 2018

Het oudste schaakstuk van Nederland!
Diverse malen ben ik naar het Fries Museum geweest in de hoop dit schaakstuk in het echt te kunnen zien, maar telkens tevergeefs. Kennelijk niet interessant genoeg voor het Fries Museum.
Nu blijkt het te zijn uitgeleend aan het archeologisch steunpunt van het Historisch Centrum Leeuwarden. Daar weten ze dit schaakstuk op ware waarde te schatten en is het in hun permanente tentoonstelling te bewonderen. Met hartelijke dank aan de Facebookpagina Archeologie in Leeuwarden en Joris Leijten voor de informatie!



Foto ontleend aan de Facebookpagina Archeologie in Leeuwarden


Puma Air & Space Museum
gepubliceerd op 2 juli 2018

Jan Hoosbeek plaatste enkele foto's van een schaakspel in het Puma Air & Space Museum in Tucson, Verenigde Staten, in de Facebook-groep van de Motiefgroep Schaken.
Jan schreef er het volgende bij: "Bij mijn bezoek (03/18) aan het Puma Air & Space museum in Tucson, Arizona kwam ik onverwacht een zelfgemaakt schaakspelletje tegen. Het was in een speciale Memorial hall met daarin een enorme B17. Daar zag ik ook dat dit type bommenwerper voedsel-droppingen gedaan heeft in Nederland."




Schakende Viking-koningen
gepubliceerd op 9 juni 2018

Nico Vd Plas stuurde een artikel in over de schaaksculptuur op de foto. Deze woeste schakers zijn te vinden in Ramsey, op het eiland Man. Het zijn de 11e-eeuwse Viking-koningen Orry en Olaf.
De stukken waarmee ze schaken zijn natuurlijk gemodelleerd naar de Lewis schaakstukken.
Het beeld werd in 2000 gemaakt door de lokale kunstenares Amanda Barton in het kader van een millennium-project.
Het artikel stond in het blad Thema (februari 2018) van de NVTF, de Nederlandse Vereniging voor Thematische Filatelie.




Het graf van Tal
gepubliceerd op 3 juni 2018

Op de Joodse begraafplaats in Riga bevindt zich het graf van een van de meest kleurrijke schakers uit de geschiedenis die ook wel bekend stond als de Tovenaar van Riga. Slechts weinigen zullen niet weten dat het dan gaat over Mikhail Tal.

De foto komt van Hans Mudde (zelf ook op de foto), waarvoor hartelijk dank!




De Alexander Aljechinstraat
gepubliceerd op 28 mei 2018

Wijnand Engelkes mailde enkele foto's van een fraai straatnaambord in Estoril, Portugal.
U weet wellicht dat Aljechin in maart 1946 in deze plaats overleed.
Wijnand schreef er bij dat het een half uur lopen was vanaf het treinstation naar deze straat langs een weinig inspirerende omgeving.
Dank voor je inspanning en je foto's Wijnand!




Het Paul Keres Schaakhuis
gepubliceerd op 20 mei 2018

Paul Keres (1916-1975) was een nationale held van Estland. Na zijn overlijden kreeg hij een staatsbegrafenis die door meer dan 100.000 Esten werd bijgewoond. Op meerdere plekken wordt zijn nagedachtenis in ere gehouden. Een daarvan is het Paul Keres Schaakhuis in Tallinn.
Hans Mudde heeft het bezocht en was zo vriendelijk een aantal foto's aan te leveren.

   


Het oudste schaakbord van Duitsland
gepubliceerd op 13 mei 2018

In het Stiftsmuseum in Aschaffenburg, Duitsland kunt u het middeleeuwse schaakbord van bijgaande foto vinden. Het bord is rond het jaar 1300 vervaardigd en naar verluidt het oudste schaakbord van Duitsland. Het is gemaakt van onder meer hout, zilver, bergkristal en jaspis.

Dit kostbare schaakbord was oorspronkelijk bedoeld om mee te schaken, maar werd later omgevormd tot reliekhouder. De voorwerpen die in het schaakbord zijn verwerkt, zijn dus allerhande relikwieën. De foto is recentelijk gemaakt en geleverd door Henk Alberts, waarvoor hartelijk dank!




Even een tussendoortje
gepubliceerd op 10 mei 2018

In 2013 werd dit kunstwerk gemaakt door asielzoekers in verband met een actie voor War Child. Het beeld staat nu te verloederen bij de ingang van het AZC aan de Picassolaan in Alkmaar. Zoals het gehele AZC een desolate indruk maakt, want er verblijven geen asielzoekers of andere bewoners meer.




Het "Caïssa"-huis in Wijk aan Zee
gepubliceerd op 6 mei 2018

In Wijk aan Zee staat een huis met het opmerkelijke opschrift "Caissa".
De huidige bewoners, de familie Vijfschaft, waren zo vriendelijk een artikel uit de lokale krant De Jutter te leveren waarin wat meer over de historie van het huis staat geschreven. Grootmeester zal de heer Suiker niet geweest zijn, maar misschien wel een sterke schaker, en in elk geval een groot schaakliefhebber!
Hartelijk dank aan John Vijfschaft voor de informatie!





Het "Caïssa"-huis aan de Zeecroft 28 in Wijk aan Zee. Rechts op de achtergrond ziet u nog een glimp van Dorpshuis De Moriaan.


Lezing over Reisgids voor Schaakliefhebbers
gepubliceerd op 23 april 2018

Op de halfjaarlijkse bijeenkomst van de Motiefgroep Schaken zal ik een lezing geven aan de hand van de Reisgids voor Schaakliefhebbers.
Deze wat we noemen Contactdag vindt plaats op zaterdag 28 april in Lisse.
De toegang is gratis, ook voor niet-leden.

Het volledige programma ziet er als volgt uit:
09.00 Zaal open, gelegenheid tot ruilen, kopen enz.
11.00 Lezing door Rob Spaans
12.00 Gelegenheid tot lunch.
12.30 Algemene Ledenvergadering
13.15 Groepsfoto
13.30 Veiling
15.30 Gelegenheid tot ruilen, kopen enz.
17.00 Sluiting zaal

Het volledige adres is:
Het Poelhuys
Vivaldistraat 4
2162 AA Lisse


Een schaakgraf in Heerhugowaard
gepubliceerd op 16 april 2018

Ditmaal een wat morbide schaakmotief. Dankzij een tip van Piet M. Konijn kan ik u dit schaakgraf tonen dat zich op de begraafplaats aan de Krusemanlaan in Heerhugowaard bevindt.
De helaas veel te jong overleden Erwin van Foeken (1973 - 2009) is bij Schaakvereniging Heerhugowaard niet bekend, maar moet beslist een schaakliefhebber zijn geweest.
Het schaakbord op de eerste foto zal u zeker niet ontgaan, maar u zou de schaakstukken op de tweede foto over het hoofd kunnen zien.

   


Surrealistisch schaken
gepubliceerd op 11 april 2018

En nog maar weer eens een tip van Ab Visser. Hij meldt dat hij vorige maand in Museum Jan van der Togt in Amstelveen een schilderij met schaakmotief tegenkwam. Het surrealistische werk met de titel Brood en Spelen is van de hand van Hans Kanters.
Bedankt voor de tip Ab!




Een magisch schaakminiatuur
gepubliceerd op 31 maart 2018

In de Reisgids voor Schaakliefhebbers staat op bladzijde 9 (Alphen aan de Rijn, Archeon) geschreven over een origineel 14e-eeuws manuscript van de Roman van Walewein.
Hans Mudde wist te melden dat dit manuscript momenteel deel uitmaakt van de tentoonstelling Magische miniaturen in het Museum Catharijneconvent te Utrecht.
Hans leverde ook een foto ter bewijs dat het manuscript precies ligt opengeslagen op de prachtige schaakminiatuur.
Nog te zien aldaar tot en met 3 juni 2018. Bedankt voor de tip Hans!




Schaakmonument voor blinden
gepubliceerd op 25 maart 2018

Het Staalpaard is een stalen kunstwerk dat bij de ingang van theater De Kappen in Haaksbergen hangt. Het Staalpaard is een schaakpaard dat speciaal is ontworpen om het goed te kunnen zien maar vooral goed te kunnen betasten.
Dat laatste omdat dit kunstwerk geplaatst is ter ere van het hier jaarlijks georganiseerde Internationale Blinden Integratie Schaaktoernooi (IBIS).
Dit jaar vindt de 44e editie plaats op 14 en 15 april.
Dank voor de tip aan Hugo Roman!




Een oud schaakspel in het Kasteel van Ljubljana
gepubliceerd op 17 maart 2018

De laatste tip die ik van Bart Stam heb ontvangen naar aanleiding van de Reisgids voor Schaakliefhebbers is een schaakspel in het Kasteel van Ljubljana (Slovenië). Nadere details zijn niet bekend. Als een van u er toevallig eens in de buurt komt...




Beroemd middeleeuws schaakfresco in Täby, Zweden
gepubliceerd op 10 maart 2018

Hieronder een Youtube filmpje van de kerk in het Zweedse plaatsje Täby. Dit ligt zo'n 30 km ten noorden van Stockholm. De kerk is beroemd vanwege zijn middeleeuwse fresco's. De fresco's zijn geschilderd door Albertus Pictor. Misschien wel het beroemdste fresco is het fresco waarop de Dood tegen een man schaakt. De Zweedse filmregisseur Ingmar Bergman liet dit motief terugkeren in zijn film Det Sjunde inseglet (Het zevende zegel, 1957).
Deze locatie staat wel in de Reisgids voor Schaakliefhebbers vermeld, maar niet in detail beschreven omdat de schrijver deze kerk nog altijd niet heeft bezocht. Met dit filmpje is een virtueel bezoekje al wel vast afgelegd. Omdat de aanloop naar het schaakfresco enige tijd neemt, slaan we de eerste 5½ minuut over. Daarin komt echter ook schaken aan bod, dus u zou dat ook nog even kunnen bekijken.




Wuseum in Bremen
gepubliceerd op 7 maart 2018

In het Wuseum in Bremen (Duitsland) zijn ivoren schaakstukken van de Bremer schaakmeester Carl Carls (1880-1958) te zien.
Deze Carls stond er om bekend met wit ALTIJD met 1.c4 te openen.
Op zekere dag was er een teamwedstrijd en Carls nam plaats achter de witte stukken en pakte de c-pion op voor zijn eerste zet. Tot zijn ontsteltenis kwam het bord omhoog en vielen alle andere stukken om. Zijn teamgenoten hadden als grap de c-pion vastgelijmd.

Als kleine bonus nog een portret van Marco Bode, een legendarische voetballer van Werder Bremen, met op de achtergrond een schaakbord.

Tip en foto's zijn afkomstig van Henk Alberts, waarvoor hartelijk dank!

   


Diefstal der dames
gepubliceerd op 27 februari 2018

Op pagina 94 van de Reisgids voor Schaakliefhebbers staat geschreven over een actie waarbij de koningen van alle schaakspellen in De Moriaan zouden zijn 'ontvoerd'.
Tijdens het Tata schaaktoernooi van 2018 vertelde Gerard van Schie, een broer van Ad van Schie van Café De Zon in Wijk aan Zee, meer details.

Hier volgt het verhaal zoals hij het me heeft verteld:
De 'ontvoering' van de schaakstukken was het werk van twee personen, te weten de inmiddels overleden Leo 'pannenkoek' Verhagen en jawel de zojuist genoemde Gerard van Schie!

Ze zijn 's avonds zo rond 7 a 8 uur op het scheidsrechtershokje in de Moriaan geklommen. Daar hebben ze zich onder kleden verborgen gehouden. Twee noodzakelijke behoeften werden als volgt mogelijk gemaakt: ze plasten in een plastic zak en sigarettenrook werd wapperend met de hand verspreid. Slechts zeer langzaam vorderde de tijd. De mannen verveelden zich steendood.

Om half 2 's nachts had dan eindelijk iedereen het gebouw verlaten. Om 4 uur liepen ze door de zaal en namen plaats aan een bord waarop Viktor Kortchnoi de volgende dag zijn partij zou spelen. De mannen waren na het eindeloze wachten wel toe aan een potje schaak.
Vervolgens namen zij alle dames (dus niet alle koningen zoals in het boek vermeld) weg, zelfs die van de demonstratieborden. Het waren er zo'n 350 in totaal. De dames werden verzameld in plastic zakken. Via een branddeur verlieten ze De Moriaan.

De zakken met dames werden aan een beeld (een ijzeren vuist, die zich naar verluidt nu in Sonnevanck bevindt) op het Paasduin opgehangen. Een taalkunstenaar had een protestbrief voor de organisatie opgesteld, waarin onder meer stond dat "alle witte koninginnen hun stellingen hadden verlaten". De organisatie was in rep en roer.

Het was niet de bedoeling het toernooi ernstig te duperen dus werd een uur voor aanvang van de ronde een telefoontje gepleegd met de mededeling waar de dames zich bevonden. Een tiental organisatoren ging in een draf naar de aangewezen plek. Gerard van Schie, die op de hoek van de Pierweg woonde, zag ze voorbij stuiven en even later opgetogen met de dames terugkeren.
De organisatie deed in eerste instantie aangifte van de ontvoering van de witte dames, maar trok die aangifte later weer in.


Op bedevaart naar IJsland
gepubliceerd op 21 februari 2018

Bart Stam was in Selfoss, IJsland en maakte deze foto's van het graf van Bobby Fischer en het Bobby Fischer Center. Volgens de website is het BFC van half mei tot half september geopend. Selfoss ligt op iets meer dan vijftig kilometer van Reykjavik. Eigenlijk bevindt het graf van Fischer zich in het gehucht Laugardaelir, 1 kilometer ten noorden van Selfoss.
Bedankt voor de foto's en de informatie, Bart!

   


Het schaakgraf van Eddie Kayser
gepubliceerd op 14 februari 2018

Heb je een boek geschreven over allerhande plaatsen in Europa waar culturele schaakmotieven te vinden zijn en dan mis je er eentje bij je om de hoek. Misschien is een begraafplaats niet de eerste plek en ook niet de meest vrolijke plek om een schaakmotief te zoeken, maar op de grafsteen van Eddie Kayser staat overduidelijk een schaaktoren afgebeeld.

Eddie Kayser was behalve een sterk schaker ook een zeer bescheiden en aimabel persoon. Beide aspecten komen fraai naar voren in het volgende artikel op de website van Schaakvereniging De Waagtoren: De Wondercombinatie van Eddie Kayser.

Met dank aan Peter van Diepen die me op dit schaakmotief opmerkzaam heeft gemaakt!

Het graf van Eddie Kayser (W-0138) is te vinden op de Algemene Begraafplaats, Westerweg 250 in Alkmaar.




Schaakmonument in Bled, Slovenië
gepubliceerd op 7 februari 2018

Bart Stam kwam tijdens het Tata Schaaktoernooi met deze foto's van een bijzonder schaakmonument in Bled (Slovenië). Dit monument is geplaatst in 2002 ter gelegenheid van de Schaakolympiade en ter ere van de Sloveense schaker Vasja Pirc.
De stelling op het schaakbord is dan ook een variant van de Pirc-verdediging. De maker van het kunstwerk is Janez Boljka; het monument is te vinden aan de oevers van het Meer van Bled.

   


Schaakte de Rattenvanger van Hamelen?
gepubliceerd op 2 februari 2018

Wat de Rattenvanger van Hamelen met het schaakspel van doen heeft is vooralsnog onduidelijk, maar in het Museum Hameln is een prachtig schaakspel van het type "Selenus" te bewonderen. De tip en foto's zijn afkomstig van Ab Visser.




Schaakstukken in een zoutmuseum
gepubliceerd op 30 januari 2018

Niet gedacht dat er in een zoutmuseum een schaakmotief te vinden zou zijn. Maar Ab Visser heeft me verzekerd dat het zo is. Hij leverde ook foto's ter bewijs.
Het gaat om het Zoutmuseum in Delden (Langestraat 30, 7491 AG). Ze hebben er zoutvaatjes in de vorm van schaakstukken.



Tijdens het Tata Steel schaaktoernooi zijn nog meer tips binnengekomen die hier de komende weken zullen worden gepubliceerd.
Ook binnenkort het ware verhaal achter de ontvoering van de schaakstukken uit de Moriaan in 1990 (zie blz. 94 in de Reisgids voor Schaakliefhebbers) zoals ik het tijdens Tata te horen kreeg van een van de "ontvoerders".


Amalienborg in Kopenhagen
gepubliceerd op 25 januari 2018

Hier is de laatste aanvulling van Henk Alberts op Kopenhagen. Deze spellendoos met schaakspel was van Christian IX, koning van Denemarken van 1863-1906, en staat nu in de Amalienborg in Kopenhagen.




Rosenborg Slot in Kopenhagen
gepubliceerd op 18 januari 2018

Op het Tata schaaktoernooi zijn alweer een behoorlijk aantal exemplaren van de Reisgids voor Schaakliefhebbers verkocht.
Nog leuker is dat Ab Visser en Bart Stam nieuwe schaakmotieven hebben aangedragen. Ze hebben zelfs foto's toegestuurd, waarvoor ook hier hartelijk dank!

Nu eerst nog verder met de aanvullingen van Henk Alberts over Kopenhagen. Ditmaal een aanvulling voor Slot Rosenborg. De schaakspellen in zaal 14 en de kelder zoals in het boek beschreven staan er nog steeds. U kunt echter in zaal 5, de "marmeren kamer", nog een schaakspel vinden. Dit schaakspel is van kalksteen. Het schaakspel verbeeldt de Deens-Zweedse oorlog uit 1657-1658, waarbij Denemarken het onderspit dolf.




Nationaal Museum in Kopenhagen
gepubliceerd op 8 januari 2018

Henk Alberts was enkele weken geleden in Kopenhagen en hij heeft een paar aanvullingen voor de Reisgids voor Schaakliefhebbers.
Hier is de eerste:
In het Nationaal Museum is het Chinese puzzelbal schaakspel dat voorheen in zaal 163 stond niet meer tentoongesteld.
Daarentegen is in zaal 160 nu een Indonesisch schaakspel en in zaal 169 een Mongools schaakspel te zien.
Onderstaande foto's zijn gemaakt door Henk Alberts.

   


Beste wensen voor 2018
gepubliceerd op 2 januari 2018




Kerstwens
gepubliceerd op 23 december 2017




Groninger Museum misgunt schaakliefhebbers een pleziertje
gepubliceerd op 20 december 2017

Onderstaand artikel over een bijzonder schaakspel in het Groninger Museum was voorbestemd om te worden opgenomen in de Reisgids voor Schaakliefhebbers.
Spijtig genoeg echter werd dit schaakspel na enige tijd door het museum tot depotstuk gedegradeerd. Een misdaad tegen de schaakcultuur. Het kon derhalve ook niet meer in het boek worden opgenomen. Mochten de Groningers tot inkeer zijn gekomen en het schaakspel weer te bezichtigen zijn, hoor ik het graag!

Het artikel:



Is dit nou Kunst of kitsch? Dat is toch wel de eerste gedachte die opkomt als je het manshoge keramische schaakspel van de Spaanse ontwerper Jaime Hayon ziet. The Tournament, zoals het schaakspel wordt genoemd, glimt en spiegelt en is van allerlei grappige, naïef aandoende motieven voorzien. Op de witte koning ziet u bijvoorbeeld een koning die over een banaan uitglijdt.

De productie van de levensgrote schaakstukken is een kunststukje dat door een in keramiek gespecialiseerd Italiaans bedrijf is uitgevoerd. Het onderstel van de schaakstukken is van hout met kleine wieltjes eronder, zodat de stukken kunnen worden verplaatst.

Hayon heeft de schaakstukken met de hand beschilderd waardoor elk stuk uniek is. In de schaakstukken zijn allerlei verwijzingen naar elementen van de Britse hoofdstad Londen verwerkt. Dat is omdat Hayon dit schaakspel speciaal heeft ontworpen voor het London Design Festival 2009. Het was het topstuk van dit festival en stond gewoon in de open lucht op Trafalgar Square in Londen.

Trafalgar Square was geen willekeurige keuze. The Tournament is namelijk een artistieke weergave van de Slag bij Trafalgar. In deze slag in 1805 nam de Engelse vloot het onder leiding van Horatio Nelson op tegen de Franse vloot, die ondersteuning kreeg van Spaanse schepen. De Britten maakten gehakt van de Frans/Spaanse vloot. Het is opmerkelijk dat de Spanjaard Hayon een kunstwerk maakt van de dus ook door de Spanjaarden verloren zeeslag.

Na het London Design Festival 2009 werd een permanente en voor publiek toegankelijke verblijfplaats voor dit kunstwerk gezocht. Gezien de historische symboliek lag een plek in Groot-Britannië voor de hand, maar het werd uiteindelijk toch het Groninger Museum.

Het past ook goed in het Groninger Museum, niet alleen omdat dit museum al eerder in zee ging met Hayon, maar vooral ook omdat het door Mendini ontworpen museumgebouw enige kitscherige elementen bevat.

Kunt u nog steeds niet besluiten of Hayon's schaakspel bij de Kunst dan wel de kitsch moet worden ingedeeld? Laten we het dan maar, gezien Hayon's bijnaam "The king of sophisticated kitsch", houden op Sophisticated kitsch.

Bronnen:
Kolsteren, Steven e.a. (red.): Groninger Museummagazine, jg. 26, no. 3, 2013
Oliva, Claudia (red.): Funtastico - Jaime Hayon, catalogus bij de gelijknamige tentoonstelling in het Groninger Museum, 2013


De eerste recensie voor Reisgids voor Schaakliefhebbers
gepubliceerd op 14 december 2017

Leuke recensie door Florian Jacobs in de net verschenen Nieuwsbrief (nr 92, december 2017) van het Max Euwe Centrum. Het Max Euwe Centrum staat overigens ook uitgebreid beschreven in de Reisgids voor Schaakliefhebbers.




Een aanvulling op de Reisgids
gepubliceerd op 9 december 2017

Peter van Diepen gaf de tip om in Madrid te gaan kijken in het Museo Torres Quevedo. Daar staat de allereerste échte schaakcomputer. Deze is bedacht en in 1912 ook gemaakt door de Spaanse ingenieur Leonardo Torres y Quevedo.
El ajedrecista (de schaakspeler), zoals het apparaat werd genoemd, was in staat een eindspel van koning plus toren tegen een koning alleen met succes uit te spelen.
In 1922 presenteerde de zoon Gonzalo Torres y Quevedo een verbeterde versie. Volgens informatie op internet zijn deze beide machines te zien in Museo Torres Quevedo in Madrid.




Reisgids voor Schaakliefhebbers
gepubliceerd op 17 november 2017

Op 17 november is het er dan eindelijk: mijn eigen boek.
Vele jaren van reizen en uitzoekwerk zijn nu vastgelegd onder de titel Reisgids voor Schaakliefhebbers.
Dit boek beschrijft vele plaatsen waar schaakcultureel erfgoed is te bewonderen. De nadruk ligt daarbij op plekken in Nederland, Duitsland en Frankrijk, maar er zijn er ook een paar in Italië, Zwitserland, België, Verenigd Koninkrijk, Spanje en Tsjechië. De schrijver, dat ben ik dus, heeft de beschreven plekken allemaal bezocht en er zo veel mogelijk achtergrondinformatie bij verzameld.

De Reisgids voor Schaakliefhebbers is een paperback op A5-formaat, telt 328 bladzijden, beschrijft meer dan 100 plekken, bevat veel foto's en kost € 19,95.

Op deze pagina worden aanvullingen en correcties gepubliceerd. U wordt van harte uitgenodigd daaraan bij te dragen!



Reisgids voor Schaakliefhebbers
Nieuws
News
Deutsch
Links